İnme belirtileri neler? Felçte ilk dakikalarda ne yapılmalı

İnme, beynin bir bölümüne giden kan akımının damar tıkanıklığı veya damar yırtılması nedeniyle bozulması sonucu ortaya çıkan ve acil müdahale gerektiren ciddi bir sağlık sorunudur. Konuşmanın aniden bozulması, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, görme değişikliği ve denge kaybı gibi belirtiler saniyeler ya da dakikalar içinde başlayabilir.

İnme şüphesinde belirtilerin geçmesini beklemek veya kişiyi kendi aracıyla hastaneye götürmeye çalışmak yerine Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Müdahalenin gecikmesi, kalıcı beyin hasarı ve işlev kaybı riskini artırabilir.

İNME NEDİR, HANGİ TÜRLERİ VARDIR?

İskemik inme, beyne kan taşıyan damarlardan birinin pıhtı veya damar içindeki birikimler nedeniyle tıkanmasıyla meydana gelir. İnme vakalarının önemli bir bölümü bu grupta yer alır. Hemorajik inmede ise beyin damarlarından biri yırtılır ve beyin dokusunun içinde veya çevresinde kanama oluşur.

Geçici iskemik atak, kısaca TIA, inmeye benzer belirtilerin kısa süreli ortaya çıkmasıyla görülür. Belirtiler tamamen ortadan kalksa bile TIA önemsenmelidir; yalnızca belirtilere bakarak bunun geçici atak mı yoksa inme mi olduğunu ayırt etmek mümkün olmayabilir. Bu nedenle TIA şüphesinde de acil tıbbi değerlendirme gerekir.

İNME BELİRTİLERİ NELERDİR?

İnme belirtileri çoğunlukla aniden başlar. En sık görülen işaretler arasında yüzün bir tarafında uyuşma veya sarkma, tek kolda ya da bacakta güçsüzlük veya hissizlik, konuşmanın bozulması ve söylenenleri anlamada güçlük bulunur.

Bunlara ek olarak bir veya iki gözde ani görme sorunu, nedeni açıklanamayan şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi, yürüme güçlüğü, denge veya koordinasyon kaybı da inme belirtisi olabilir. Belirtilerden yalnızca birinin görülmesi dahi acil yardım çağırmak için yeterlidir.

YÜZ, KOL VE KONUŞMA KONTROLÜ NASIL YAPILIR?

İnme belirtilerini hızlı hatırlamak için kullanılan FAST yaklaşımında yüz, kollar, konuşma ve zaman değerlendirilir. Kişiden gülümsemesi istenir; yüzün bir tarafında belirgin kayma olup olmadığına bakılır. Daha sonra iki kolunu aynı anda kaldırması istenir; kollardan birinin aşağı doğru düşmesi veya kaldırılamaması güçsüzlük işareti olabilir.

Kişiden basit bir cümleyi tekrar etmesi istenir. Konuşmanın peltekleşmesi, kelimelerin anlaşılmaması veya kişinin söyleneni anlamakta zorlanması önemlidir. Bu bulgulardan biri varsa belirtilerin başlama zamanı not edilmeli ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Belirtiler kısa sürede kaybolsa bile acil değerlendirme gerekliliği ortadan kalkmaz.

112 EKİPLERİ GELENE KADAR NE YAPILMALI?

İnme şüphesi bulunan kişi yalnız bırakılmamalı, mümkün olduğunca sakin ve güvenli bir pozisyonda tutulmalıdır. Ambulans görevlilerine belirtilerin ne zaman başladığı, hangi bulguların görüldüğü ve kişinin bilinen hastalıkları veya kullandığı ilaçlar hakkında bilgi verilmelidir.

Kişiye yiyecek, içecek veya ağızdan ilaç verilmemelidir; çünkü yutma güçlüğü varsa boğulma riski oluşabilir. Kişinin bilinci kapalıysa solunumu kontrol edilmelidir. Normal nefes almıyorsa veya yaşam belirtisi yoksa, 112 görevlisinin telefondaki yönlendirmeleri izlenerek temel yaşam desteğine başlanmalıdır. İnme şüphesi olan kişi kendi aracıyla hastaneye götürülmemeli, acil sağlık ekiplerinin gelmesi beklenmelidir.

İNME RİSKİNİ ARTIRAN FAKTÖRLER

İnme her yaşta görülebilir; ancak bazı hastalıklar ve yaşam tarzı alışkanlıkları riski artırır. Kontrol edilebilir risk faktörlerinin başında yüksek tansiyon gelir. Diyabet, yüksek kolesterol, obezite, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi ve tıkayıcı uyku apnesi de riskle ilişkilidir.

Atriyal fibrilasyon olarak adlandırılan düzensiz kalp ritmi, kalpte pıhtı oluşumuna ve bu pıhtının beyne ulaşmasına zemin hazırlayabilir. Daha önce inme veya TIA geçirmiş olmak, kalp-damar hastalıkları ve orak hücre hastalığı da değerlendirilmesi gereken riskler arasındadır.

Yaşın ilerlemesi, ailede inme öyküsü, cinsiyet ve bazı kalıtsal özellikler ise kişinin değiştiremeyeceği risk faktörleridir. Bu faktörler kontrol edilemese de tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün takip edilmesi; sigara ve tütün ürünlerinden uzak durulması; fiziksel aktivitenin artırılması riski azaltmaya yardımcı olabilir.

KADINLARDA İNME RİSKİ NEDEN ÖNEMLİ?

Kadınlarda yaşam boyu inme riski erkeklerden daha yüksek olabilir ve kadınlar inme nedeniyle daha fazla hayatını kaybedebilir. Amerikan sağlık otoritelerinin verilerine göre ABD’de 55-75 yaş arasındaki yaklaşık her beş kadından biri yaşamı boyunca inme geçirebiliyor. Bu veriler ABD nüfusuna ilişkindir ve Türkiye’deki oranları doğrudan göstermez.

Gebelikte veya gebelik sonrasında yüksek tansiyon, preeklampsi ya da eklampsi öyküsü, bazı doğum kontrol ilaçları, özellikle sigara kullanımıyla birlikte olduğunda, ayrıca diyabet, yüksek tansiyon ve atriyal fibrilasyon kadınlarda dikkate alınması gereken riskler arasında yer alır. Kişisel risklerin değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurulması gerekir.

BELİRTİLER KAYBOLSA BİLE ACİL BAŞVURU GEREKİR

İnme veya TIA belirtileri geçici olsa bile olayın nedeninin araştırılması gerekir. Özellikle ani başlayan yüz-kol güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu, görme kaybı veya denge sorunu yaşayan kişiler 112’yi aramalı ve tıbbi yardım almalıdır. Erken başvuru, uygun tedavi seçeneklerinin değerlendirilebilmesi ve kalıcı hasar riskinin azaltılması açısından kritik önem taşır.