Zihinsel bulanıklığın nedeni tiroid olabilir: Beyin sisi belirtileri

Günlük yaşamda düşünceleri toparlayamama, odaklanmakta zorlanma, unutkanlık ve sürekli yorgunluk gibi şikâyetler yalnızca yoğun çalışma temposu ya da uykusuzlukla açıklanamayabiliyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, tiroid hormonlarındaki dengesizliklerin de halk arasında “beyin sisi” olarak bilinen zihinsel bulanıklığa yol açabileceğine dikkat çekiyor.

Beyin sisi, tek başına bir hastalık tanısı değil; düşünme, dikkat, hatırlama ve karar verme süreçlerinde yavaşlama veya zorlanma hissini anlatan bir belirti grubu olarak değerlendiriliyor. Tiroid hastalıkları bu tablonun nedenleri arasında yer alabilse de benzer şikâyetler farklı sağlık sorunlarında da görülebildiği için tanı yalnızca belirtilere bakılarak konulamıyor.

BEYİN SİSİ NASIL ANLAŞILIYOR?

Zihinsel bulanıklık yaşayan kişiler genellikle düşüncelerinin yavaşladığını, bir konuya uzun süre odaklanamadığını veya bildikleri kelimeleri hatırlamakta güçlük çektiklerini ifade ediyor. Eşyaların yerini unutma, isimleri anımsayamama, karar vermekte zorlanma ve zihinsel işlerde normalden daha çabuk yorulma da bu tabloya eşlik edebiliyor.

Prof. Dr. Derya Uludüz, beyin sisinin bazı kişilerde düşük enerji, unutkanlık, uyku hali ve dikkat sorunlarıyla birlikte görülebildiğini belirtiyor. Ancak bu şikâyetler depresyon, kronik stres, uyku bozuklukları veya başka metabolik sorunlarla da ilişkili olabileceğinden, belirtilerin uzun sürmesi halinde tıbbi değerlendirme önem taşıyor.

TİROİD HORMONLARI BEYİN İŞLEVLERİNİ DE ETKİLİYOR

Boynun ön bölümünde bulunan kelebek şeklindeki tiroid bezi, başta T3 ve T4 olmak üzere hormonlar üretiyor. Bu hormonlar vücudun enerji kullanımını, metabolizma hızını ve ısı dengesini etkilerken beynin ve sinir sisteminin normal çalışmasına da katkı sağlıyor.

Tiroid hormonlarının gereğinden az ya da fazla olması, kişinin enerji düzeyini ve zihinsel performansını etkileyebiliyor. Bu nedenle tiroid işlevlerindeki bozulmalar bazı kişilerde dikkat, hafıza ve düşünme hızıyla ilgili yakınmalarla kendini gösterebiliyor.

HİPOTİROİDİDE DÜŞÜNME VE ODAKLANMA YAVAŞLAYABİLİYOR

Beyin sisiyle en sık ilişkilendirilen tiroid tablosu hipotiroidi, yani tiroid bezinin yeterli hormon üretememesi olarak öne çıkıyor. Hormon düzeylerinin düşük olduğu bu durumda vücudun birçok işlevi yavaşlayabiliyor; yorgunluk, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu, kilo alma ve düşük ruh hali gibi belirtiler görülebiliyor.

Zihinsel açıdan ise daha yavaş düşünme, odaklanma güçlüğü, unutkanlık hissi, zihinsel işlerde çabuk yorulma ve motivasyon kaybı ortaya çıkabiliyor. Bu belirtiler zaman zaman depresyon veya tükenmişlikle karıştırılabiliyor. Bununla birlikte, her unutkanlık ya da yorgunluk şikâyetinin hipotiroidi anlamına gelmediği unutulmamalı.

HİPERTİROİDİDE DE DİKKAT SORUNLARI GÖRÜLEBİLİYOR

Tiroid bezinin gereğinden fazla hormon üretmesiyle ortaya çıkan hipertiroidide belirtiler farklı bir görünüm sergileyebiliyor. Sinir sistemi daha uyarılmış hale gelirken huzursuzluk, iç sıkıntısı, sinirlilik, çarpıntı, terleme, kilo kaybı ve uyku sorunları görülebiliyor.

Uykuya dalmakta zorlanma veya gece uykusunun sık bölünmesi, gün içinde dikkat dağınıklığına ve zihinsel yorgunluğa neden olabiliyor. Bu tabloda sorun, yalnızca “beynin yavaşlaması” değil; yoğun uyarılma ve uyku düzensizliğinin odaklanmayı bozması şeklinde de ortaya çıkabiliyor.

TİROİD SORUNU HANGİ TESTLERLE ARAŞTIRILIYOR?

Tiroid hastalıkları bazı kişilerde boyunda şişlik, belirgin kilo değişimi veya çarpıntı gibi klasik bulgular olmadan da ilerleyebiliyor. Zihinsel performansta açıklanamayan bir düşüş, uzun süren yorgunluk veya dikkat sorunları varsa hekim, muayene ve öykünün yanı sıra kan testleri isteyebiliyor.

Tiroid işlevinin değerlendirilmesinde temel olarak TSH ve serbest T4 gibi testlerden yararlanılıyor. Anti-TPO ve Anti-TG gibi tiroid antikorları ise özellikle otoimmün tiroid hastalıklarının araştırılmasında hekim tarafından gerekli görülürse istenebiliyor. Test sonuçları tek başına değil, kişinin belirtileri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendiriliyor.

TEDAVİYLE ZİHİNSEL BULANIKLIK AZALABİLİR Mİ?

Tiroid hormon dengesizliği saptandığında uygulanacak tedavi, sorunun hipotiroidi veya hipertiroidi olmasına ve altta yatan nedene göre değişiyor. Hipotiroidide hekim tarafından reçete edilen tiroid hormonu tedavisiyle hormon seviyeleri hedef aralığa getirilmeye çalışılıyor. İlaç dozu ve takip aralıkları kişiye göre belirleniyor; tedavinin kendi kendine başlanması, kesilmesi veya değiştirilmesi önerilmiyor.

Tiroid işlevleri düzeldiğinde yorgunluk ve zihinsel yavaşlama gibi yakınmalar birçok kişide azalabiliyor. Bununla birlikte, Amerikan Tiroid Derneği’nin hasta bilgilendirmelerinde de belirtildiği üzere, bazı kişilerde beyin sisi tiroid hormonları normale döndükten sonra da sürebiliyor. Bu durumda belirtilerin başka nedenleri ayrıca araştırılabiliyor.

BEYİN SİSİNİN TEK NEDENİ TİROİD DEĞİL

Uyku apnesi, uykusuzluk, kronik stres, anksiyete, depresyon, demir eksikliği, B12 eksikliği ve bazı diğer metabolik sorunlar da dikkat ve hafıza şikâyetlerine yol açabiliyor. Kan şekeriyle ilgili sorunlar ve bazı ilaçlar da değerlendirme sırasında göz önünde bulundurulabiliyor.

Bu nedenle zihinsel bulanıklık yaşayan kişilerin belirtileri yalnızca yorgunluğa bağlamaması, ancak kendi kendine tanı veya tedavi uygulamaması gerekiyor. Şikâyetler kalıcı hale geliyor, günlük işleri etkiliyor ya da çarpıntı, belirgin kilo değişimi, uyku bozukluğu ve yoğun halsizlik gibi başka belirtilerle birlikte görülüyorsa aile hekimi, iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanına başvurulması uygun değerlendirme için ilk adım olabilir.