DSÖ’nün yeni kılavuzu: 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyor

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), çocuk ve ergenlerde obezitenin yönetimine ilişkin ilk küresel kılavuzlarını yayımladı. DSÖ verilerine göre 2024 yılında 5-19 yaş aralığındaki yaklaşık 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyordu. Bu sayı, 5-9 yaş grubunda 70 milyon, 10-19 yaş grubunda ise 100 milyon çocuk ve ergene karşılık geliyor.

Örgütün açıklamasına göre 5-19 yaş grubunda obezite görülme sıklığı 1990’dan 2024’e kadar dört katına çıkarak yüzde 2’den yüzde 8’e yükseldi. Yeni kılavuzlar, sağlık sistemleri ve sağlık çalışanlarının obeziteyle yaşayan çocuk ve ergenlere zamanında, kanıta dayalı ve insan odaklı bakım sunabilmesi için öneriler içeriyor.

DSÖ’NÜN VERİLERİ KÜRESEL ARTIŞI ORTAYA KOYUYOR

DSÖ’nün 7 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, 2024’te 5-19 yaş grubunda 400 milyon çocuğun fazla kilolu olduğu, bunların 170 milyonunun obeziteyle yaşadığı belirtildi. Obezite oranı, 1990 yılında aynı yaş grubunda yüzde 2 seviyesindeyken 2024’te yüzde 8’e çıktı.

Örgüt, obeziteyi etkili bakım ve izlemle yönetilebilen kronik ve tekrarlayıcı bir hastalık olarak tanımlıyor. Hastalığın sonuçları yaşamın erken dönemlerinde görülebiliyor ve çocukluk ya da ergenlik dönemindeki obezite, ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi bulaşıcı olmayan hastalıkların riskini artırabiliyor.

TEMEL YAKLAŞIM BESLENME, HAREKET VE DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİ

Yeni kılavuzda, obeziteyle yaşayan çocuk ve ergenler için yapılandırılmış beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği müdahaleleri güçlü biçimde öneriliyor. Bu uygulamalar tek başına yürütülebileceği gibi, birden fazla yöntemi bir araya getiren çok yönlü programların parçası olarak da uygulanabiliyor.

DSÖ’nün yaklaşımında amaç yalnızca kilo kaybı değil; çocukların sağlıklı büyümesinin, fiziksel ve ruhsal iyilik halinin, eğitim hayatının, sosyal refahının ve yaşam kalitesinin desteklenmesi olarak öne çıkıyor. Kılavuz, bakımın çocuğun veya ergenin yanı sıra ailesinin ve bakım verenlerinin ihtiyaçlarını da dikkate almasını istiyor.

Dijital sağlık müdahaleleri ise belirli koşullar altında ve ebeveyn ya da bakım veren gözetiminde uygulanmak üzere şartlı olarak öneriliyor. Bu öneri, dijital araçların yüz yüze veya çok yönlü bakımın yerine geçmesi gerektiği anlamına gelmiyor.

0-9 YAŞ GRUBUNDA İLAÇ VE CERRAHİ ÖNERİLMİYOR

DSÖ, 0-9 yaş grubundaki çocuklarda obezite tedavisi amacıyla farmakolojik ilaçların, bariatrik cerrahinin ve kilo verme cihazlarının kullanılmasını önermiyor. Bariatrik cerrahi, mide veya sindirim sisteminde değişiklik yapılarak kilo kaybı sağlamayı amaçlayan cerrahi işlemleri ifade ediyor.

Örgütün bu yaklaşımı, çocukluk döneminde obezite bakımının temelinin ilaç veya cerrahi yerine sağlıklı beslenmeyi, fiziksel aktiviteyi ve sürdürülebilir davranış değişikliğini destekleyen kapsamlı bakım olması gerektiği yönündeki değerlendirmeye dayanıyor.

ERGENLERDE İLAÇ TEDAVİSİ İÇİN SIKI KOŞULLAR

10-19 yaş arasındaki ergenlerde onaylanmış ilaçlarla tedavi, ancak gözetim altında yürütülen çok yönlü yaşam tarzı programı istenen sonucu vermediğinde değerlendirilebilecek. DSÖ, ilaç kullanımının kapsamlı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği desteğinin yerine geçmemesi gerektiğini vurguluyor.

Şiddetli obezitesi bulunan ergenlerde bariatrik cerrahi de belirli koşullar altında gündeme gelebiliyor. Ancak bu seçenek, yaşam tarzı değişikliklerini içeren yapılandırılmış ve denetimli programların yeterli sonuç vermemesi gibi durumlarda, sıkı değerlendirme ve uygun destek çerçevesinde ele alınıyor.

RUH SAĞLIĞI VE OBEZİTE BİRLİKTE ELE ALINMALI

Kılavuzda obezite bakımının ruh sağlığından ayrı değerlendirilemeyeceği belirtildi. Kaygı, depresyon, düşük öz saygı ve duygusal düzenleme güçlükleri; sağlıksız beslenme davranışlarına, fiziksel hareketsizliğe ve sosyal geri çekilmeye katkıda bulunabiliyor.

Obeziteyle yaşayan çocuklar ve ergenler, dışlanma, ayrımcılık ve zorbalıkla da karşılaşabiliyor. DSÖ, sağlık çalışanlarının obeziteyi ve ruh sağlığı sorunlarını erken dönemde, birlikte ve çocuğun gelişim özelliklerine uygun biçimde ele almasını; bakım süreçlerinde kapsayıcı ve aile odaklı stratejiler kullanmasını öneriyor.

DSÖ: OBEZİTE BAKIMININ TEMELİ İLAÇ VEYA CERRAHİ DEĞİL

DSÖ Beslenme ve Gıda Güvenliği Departmanı Direktörü Dr. Luz Maria De Regil, çocuklar ve ergenlerde obezite bakımının temelinin ilaç veya cerrahi olmadığını belirtti. De Regil, sağlıklı beslenmeyi, fiziksel aktiviteyi ve sürdürülebilir davranış değişikliğini mümkün kılan kapsamlı desteğe erişimin öncelikli olması gerektiğini ifade etti.

DSÖ’ye göre sağlık sistemlerinin amacı, her çocuğun ve ergenin erken yaşlardan itibaren kaliteli sağlık hizmetine ve destekleyici ortamlara erişmesini sağlamak olmalı. Yeni kılavuzlar, obezitenin önlenmesiyle birlikte bu hastalıkla yaşayan çocuk ve ergenlerin ayrımcılıktan uzak, kişiye ve aileye duyarlı bakım almasını hedefliyor.