Yale ve Harvard’da çalışan iki Türk bilim kadınından umut veren araştırmalar

ABD’deki Yale ve Harvard üniversitelerinde çalışmalarını sürdüren iki genç Türk bilim kadını, üreme sağlığı ve kanser araştırmalarıyla dikkat çekiyor. Gizem Nur Şahin, genetik bozukluk taşıyan embriyolar üzerinde CRISPR gen düzenleme sistemini araştırırken, Sude Nur Yıldırım pankreas kanserinin erken teşhisi ve tedavisine yönelik moleküler çalışmalar yürütüyor.

Tüp Bebek ve İnfertilite Derneği’nin (TÜBİD) bu yıl düzenlenen 5’inci kongresine konuk olan iki araştırmacı, çalışmalarının kapsamını ve bilimsel hedeflerini paylaştı. Her iki araştırmanın da klinik uygulamaya geçmiş bir tedavi olmadığı, laboratuvar ve araştırma aşamasında sürdürüldüğü belirtildi.

GİZEM NUR ŞAHİN’İN ODAĞINDA EMBRİYOLOJİ VE GEN DÜZENLEME VAR

34 yaşındaki Gizem Nur Şahin, İstanbul Üniversitesi Moleküler Tıp eğitiminin ardından üreme biyolojisi alanında yüksek lisans ve üreme tıbbı alanında doktora çalışmaları yaptı. Şahin, 2022 yılında Yale Üniversitesi’nden aldığı davet sonrasında, Tüp Bebek ve Üreme Sağlığı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Emre Seli’nin laboratuvarında genetik hastalıkların önlenmesine yönelik araştırmalara başladı.

Yale Üniversitesi’nde postdoktoral araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren Şahin’in araştırma başlıkları arasında embriyo gelişimi, üreme biyolojisi ve CRISPR tabanlı gen düzenleme yaklaşımları bulunuyor. Araştırmacı, CRISPR sistemini genetik materyaldeki hatalı bölümü bulup değiştirmeyi hedefleyen bir yöntem olarak tanımlıyor.

CRISPR YÖNTEMİ PGT’NİN ÖTESİNE GEÇMEYİ HEDEFLİYOR

Mevcut tüp bebek uygulamalarında, embriyoların genetik açıdan incelenmesi ve uygun görülenlerin seçilmesi için preimplantasyon genetik testlerden, yani PGT’den yararlanılıyor. Ancak bazı ailelerde genetik hastalık nedeniyle transfer edilebilecek sağlıklı embriyo bulunamayabiliyor.

Şahin’in yürüttüğü araştırma, yalnızca sağlıklı embriyoyu seçmek yerine genetik bozukluk taşıyan embriyodaki hatalı bölgenin hücresel düzeyde düzeltilip düzeltilemeyeceğini incelemeye odaklanıyor. Şahin, hedeflerinin genetik hastalıklar nedeniyle çocuk sahibi olmaktan çekinen ailelere ileride yeni bir seçenek sunabilmek olduğunu, ancak çalışmaların henüz araştırma aşamasında bulunduğunu ve etik kurallar çerçevesinde yürütüldüğünü belirtiyor.

Bu yaklaşımın bugün için insanlarda uygulanabilen rutin bir tedavi olarak değerlendirilmediği önem taşıyor. Embriyolarda gen düzenleme, bilimsel ve etik açıdan çok sayıda soru barındıran, güvenlik ve uzun vadeli etkileri bakımından araştırılmaya devam edilen bir alan niteliğinde bulunuyor.

GEN DÜZENLEME ARAŞTIRMALARINDA ETİK SINIR VURGUSU

Şahin, çalışmalarının amacının genetik özellikleri seçilmiş veya değiştirilmiş “tasarım bebekler” oluşturmak olmadığını vurguluyor. Araştırmanın temel hedefi, kalıtsal hastalık taşıyan embriyoların hücresel düzeyde incelenmesi ve ileride güvenli, etkili ve etik açıdan kabul edilebilir yöntemlerin geliştirilip geliştirilemeyeceğinin araştırılması olarak ifade ediliyor.

CRISPR sistemi, 2020 Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülen gen düzenleme çalışmalarıyla bilim dünyasında geniş biçimde tanındı. Yöntem; genetik hastalıklar, kanser ve hücre biyolojisi gibi farklı alanlarda araştırılıyor. Bununla birlikte, laboratuvar bulgularının doğrudan klinik başarı veya kesin tedavi anlamına gelmediği belirtiliyor.

SUDE NUR YILDIRIM PANKREAS KANSERİNE ODAKLANDI

23 yaşındaki Sude Nur Yıldırım’ın bilim yolculuğu lise ikinci sınıfta hazırladığı bir projeyle başladı. Yıldırım, söz konusu çalışmasıyla TÜBİTAK Türkiye ikinciliği elde etti. Daha sonra Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nden mezun olan genç araştırmacı, Yale Üniversitesi’nde staj yaptı ve eğitimini Münih Teknik Üniversitesi’nde yüksek lisansla sürdürdü.

Yıldırım ayrıca Harvard Üniversitesi’ne kabul edildi. Araştırmacının odak noktası, erken dönemde belirti vermemesi ve tanı sürecinin zor olabilmesi nedeniyle önemli bir sağlık sorunu olarak ele alınan pankreas kanseri. Yıldırım, hastalığın erken teşhisine ve tedavi seçeneklerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilecek moleküler mekanizmalar üzerinde çalışıyor.

ERKEN TEŞHİS İÇİN MOLEKÜLER ARAŞTIRMALAR SÜRÜYOR

Pankreas kanserine yönelik araştırmalarda amaç, hastalığın biyolojik özelliklerinin daha iyi anlaşılması ve erken evrede fark edilmesini kolaylaştırabilecek göstergelerin ortaya çıkarılması. Yıldırım’ın çalışmaları da bu çerçevede moleküler düzeyde yürütülüyor.

Araştırmanın sonuçlarının hastaların tanı veya tedavisinde doğrudan kullanılabilmesi için bilimsel doğrulama, güvenlik değerlendirmeleri ve klinik çalışmalar dahil olmak üzere farklı aşamalardan geçmesi gerekiyor. Bu nedenle Yıldırım’ın çalışmaları, pankreas kanseriyle mücadelede gelecekte kullanılabilecek bilimsel yaklaşımların temelini oluşturmayı amaçlayan araştırmalar kapsamında değerlendiriliyor.

İKİ ARAŞTIRMACI ÇALIŞMALARINI TÜBİD KONGRESİNDE ANLATTI

Gizem Nur Şahin ve Sude Nur Yıldırım, TÜBİD Kongresi kapsamında yürüttükleri araştırmalar hakkında bilgi verdi. Şahin’in çalışması üreme tıbbında genetik hastalıkların ele alınmasına, Yıldırım’ın araştırması ise pankreas kanserinin moleküler özelliklerinin ve erken teşhis olanaklarının incelenmesine odaklanıyor.

Her iki bilim insanının çalışması da henüz araştırma aşamasında bulunuyor. Embriyo gen düzenleme ve pankreas kanseri araştırmalarından elde edilecek sonuçların, bilimsel yayınlar ve sonraki doğrulama süreçleriyle değerlendirilmesi bekleniyor.