Trump imzaladı: ABD yönetimi yapay zeka yerine “süper zeka” diyecek

ABD Başkanı Donald Trump, federal yönetimin resmi yazışma ve kamuoyu iletişiminde “yapay zeka” ile “AI” ifadeleri yerine “süper zeka” ve “SI” terimlerini kullanmasını öngören başkanlık kararnamesini 29 Eylül 2026’da imzaladı. Karar, Beyaz Saray’da teknoloji şirketlerinin yöneticileriyle yapılan toplantının ardından duyuruldu.

Kararname, ABD’deki tüm yürütme organı birimlerini kapsıyor. Ancak düzenleme mevcut yasaları, daha önce yayımlanmış yönetmelikleri, sözleşmeleri, hibeleri veya tarihî belgeleri değiştirmiyor. Bu nedenle “yapay zeka” teriminin küresel ölçekte ya da tüm hukuk metinlerinde kaldırıldığı anlamına gelmiyor.

FEDERAL KURUMLARDA YENİ TERMİNOLOJİ DÖNEMİ

Beyaz Saray’ın yayımladığı kararnameye göre federal kurumlar, yasal nitelik taşımayan resmi yazışmalarda, kamuoyu duyurularında, internet sitelerinde, raporlarda ve politika belgelerinde “Artificial Intelligence” ve “AI” ifadeleri yerine “Super Intelligence” ve “SI” ifadelerini kullanacak.

Kararnamede bu değişikliğin gerekçesi, günümüzde geliştirilen ileri teknoloji sistemlerinin yalnızca insan zekasının belirli yönlerini taklit etmekle sınırlı kalmadığı yönündeki değerlendirme olarak açıklandı. Beyaz Saray, bu sistemlerin bilim, tıp ve diğer alanlarda insan kapasitesini artıran yeni imkânlar sunduğunu savundu.

Düzenlemede kullanılan mevcut tanım ise şimdilik yapay zekaya ilişkin federal yasal tanıma dayanıyor. Başkanın Bilim ve Teknoloji Danışmanından, kararname tarihinden itibaren 60 gün içinde “süper zeka” ve “SI” için yeni bir federal tanım oluşturulmasına yönelik yasa taslağı hazırlaması istendi.

YENİ TANIM İÇİN 60 GÜNLÜK SÜRE

Kararname, hazırlanacak önerinin mevcut “yapay zeka” tanımını değiştirip değiştirmeyeceğini veya kapsamını genişletip genişletmeyeceğini değerlendirmesini öngörüyor. Ayrıca federal yasalarda geçen “artificial intelligence” ve “AI” ifadeleri için gerekli olabilecek uyarlamaların da belirlenmesi isteniyor.

Bu aşamada karar, Kongre tarafından çıkarılmış yasalardaki terminolojiyi kendiliğinden değiştirmiyor. Beyaz Saray metninde, yeni tanımın yürürlüğe girebilmesi için ileride yapılacak başkanlık işlemleri veya Kongre tarafından kabul edilecek yasal düzenlemelerin gerekebileceği belirtiliyor.

TRUMP VE TEKNOLOJİ LİDERLERİNDEN GÖNÜLLÜ MUTABAKAT

Trump, kararnameyle birlikte önde gelen teknoloji şirketlerinin yöneticileriyle imzalanan “Beyaz Saray Süper Zeka Mutabakatı” başlıklı belgeyi de sosyal medya hesabından paylaştı. Mutabakat, gelişmiş modeller geliştiren ve dağıtan şirketlerin güvenlik, denetim ve kamuoyunda güven oluşturma süreçlerine ilişkin gönüllü taahhütler içeriyor.

Belgeye Alphabet Üst Yöneticisi Sundar Pichai, Anthropic Üst Yöneticisi Dario Amodei, Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg, OpenAI Başkanı Greg Brockman, xAI Üst Yöneticisi Elon Musk ve Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang imza attı. Trump da şirket yöneticileriyle birlikte mutabakatın imzacıları arasında yer aldı.

Mutabakatın temelinde, her şirketin geliştirdiği teknolojiyi güvenli biçimde kullanıma sunmaktan ve müşterilerle kamuoyunda güven oluşturacak süreçler kurmaktan sorumlu olduğu yaklaşımı bulunuyor.

ŞİRKETLER İÇİN DÖRT KATMANLI KONTROL PLANI

Belgede, öncü modelleri eğiten ve dağıtan şirketlerin uygulaması beklenen kontrol ve denetim adımları sıralandı. İlk olarak şirketlerden, modellerin eğitim ve kullanım süreçlerinde nasıl davrandığını izlemek için güçlü iç kontrol mekanizmaları oluşturması isteniyor.

İkinci adım, bu kontrollerin işleyişini takip edecek şirket içi ekiplerin kurulması olarak öne çıkıyor. Üçüncü aşamada, iç kontrollerin etkili olup olmadığını değerlendirmek üzere bağımsız dış denetçilerden yararlanılması öngörülüyor. Dördüncü olarak ise şirket yönetim kurulları bünyesinde, iç ve dış denetim raporlarını inceleyecek bağımsız komiteler oluşturulması planlanıyor.

Kontrol başlıkları arasında model yeteneklerinin izlenmesi, sistemlerin hedeflendiği gibi çalışıp çalışmadığının değerlendirilmesi ve ortaya çıkabilecek sorunların hızlı biçimde tespit edilerek giderilmesi bulunuyor. Belgede siber güvenlik ile biyolojik ve kimyasal tehditlere ilişkin risklerin de denetim süreçlerinde dikkate alınması gerektiği ifade edildi.

STANDARTLAR İÇİN DÜZENLİ TOPLANTI KARARI

Şirketler, güvenlik standartlarını ve iyi uygulamaları belirlemek amacıyla düzenli olarak bir araya gelme konusunda da mutabık kaldı. Belgeye göre bu toplantılar, şirketlerin kendi sistemlerinin güvenliğini artırmasına ve uygulanan kontrollerin ortak ölçütler çerçevesinde değerlendirilmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Mutabakat, söz konusu adımların ilerleyen dönemde yasa veya yönetmeliklere dönüştürülmesinin mümkün olabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte mevcut belge gönüllü nitelik taşıyor ve şirketlere uyulmaması durumunda uygulanacak bir ceza ya da yaptırım mekanizması ortaya koymuyor.

DÜZENLEME TARTIŞMALARI SÜRÜYOR

Trump, toplantı sonrasında teknoloji şirketlerinin yapay zeka alanında daha fazla öz denetim uygulaması gerektiğini savundu. Beyaz Saray toplantısı, bir yandan hızlı teknolojik gelişmeyi destekleme hedefi, diğer yandan gelişmiş modellerin güvenlik ve toplumsal etkilerine ilişkin endişeler nedeniyle dikkat çekti.

Mutabakatı destekleyen yaklaşım, şirketlerin inovasyon hızını korurken güvenlik önlemlerini kendi süreçlerine entegre edebileceğini savunuyor. Eleştirenler ise dış denetçilerin nasıl seçileceği, hangi standartların uygulanacağı ve şirketlerin taahhütlerini yerine getirmemesi halinde ne olacağına ilişkin ayrıntıların belgede net biçimde açıklanmadığını belirtiyor.

29 Eylül 2026 tarihli başkanlık kararnamesiyle birlikte ABD federal yönetimi içinde kullanılacak terminoloji değişmiş olsa da, yapay zeka kavramı mevcut yasalar, önceki belgeler ve teknoloji sektöründeki genel kullanım açısından yürürlükte kalmaya devam ediyor. Önümüzdeki dönemde 60 gün içinde hazırlanması beklenen federal tanım önerisi ve gönüllü mutabakatın yasal düzenlemeye dönüşüp dönüşmeyeceği sürecin önemli başlıkları olacak.