Organ bağışında kritik çağrı: Bir karar 8 kişiye umut olabilir

3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında Türk Nefroloji Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği ve Organ Nakli Koordinatörleri Derneği tarafından düzenlenen ortak basın toplantısında, Türkiye’nin organ nakli ve bağışı alanındaki güncel tablosu paylaşıldı. Uzmanlar, e-Devlet ve e-Nabız üzerinden bağış kararının beyan edilmesinin süreci kolaylaştırdığını ancak bu kararın aile bireyleriyle de mutlaka paylaşılması gerektiğini vurguladı.

Toplantıda açıklanan verilere göre 2025 yılında Türkiye’de 5 bin 226 organ nakli gerçekleştirildi. 2026 yılının ilk 10 ayında ise nakil sayısı 4 bin 142’ye ulaştı. Hâlen 33 bini aşkın kişi organ nakli beklerken, bu hastaların 28 bin 790’ını böbrek ve karaciğer nakli bekleyenler oluşturuyor.

E-DEVLET VE E-NABIZ ÜZERİNDEN BAĞIŞ BEYANI ARTTI

Türk Nefroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Aydın Türkmen, Sağlık Bakanlığı tarafından geçen yıl temmuz ayında devreye alınan e-Devlet ve e-Nabız uygulamalarının organ bağışı kararının bildirilmesini kolaylaştırdığını belirtti. Dijital sistemin kullanılmaya başlanmasının ardından bağış kararını beyan edenlerin sayısında üç kat artış yaşandığı, toplam bağışçı sayısının ise 1 milyona yaklaştığı ifade edildi.

Uzmanlara göre dijital ortamda verilen beyan, bağış sürecinin yalnızca ilk adımını oluşturuyor. Organ bağışı kararının aile içinde önceden konuşulması, kişinin vefatı sonrasında yakınlarının bu iradeden haberdar olması açısından önem taşıyor. Bu nedenle vatandaşlara, kararlarını sisteme kaydettikten sonra aile bireyleriyle paylaşmaları çağrısı yapıldı.

33 BİNDEN FAZLA KİŞİ ORGAN NAKLİ BEKLİYOR

Türkiye’de organ nakli bekleyen hasta sayısı 33 bini aşmış durumda. Bu grubun büyük bölümünü böbrek ve karaciğer hastaları oluşturuyor. Paylaşılan verilere göre 2025 yılı sonu itibarıyla böbrek yetmezliği nedeniyle böbrek replasman tedavisi gören hasta sayısı 95 bin 489’a ulaştı.

Bu hastaların yüzde 68,8’i merkez hemodiyalizi, yüzde 4,2’si periton diyalizi ve yüzde 1,4’ü ev hemodiyalizi ile tedavi görüyor. Yaklaşık 24 bin 462 hasta ise böbrek nakliyle yaşamını sürdürüyor. 2025 yılında 14 bin 294 yeni hasta böbrek replasman tedavisine başladı; bu hastaların 1.905’ine diyalize başlamadan önce böbrek nakli yapıldı.

Uzmanlar, her yıl binlerce kişinin diyaliz tedavisine başladığına, buna karşılık nakil sayısının ihtiyacı karşılamada yetersiz kaldığına dikkat çekiyor. Böbrek naklinin hastaların yaşam kalitesi açısından önemli bir tedavi seçeneği olduğu, bu alandaki ihtiyacın karşılanabilmesi için özellikle kadavradan bağış oranının artırılması gerektiği belirtiliyor.

BEYİN ÖLÜMÜ TANISI KONULANLARDA BAĞIŞ ORANI YÜZDE 18

Türk Yoğun Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül, organ bağışının önündeki en önemli sorunlardan birinin beyin ölümüyle ilgili bilgi kirliliği olduğunu söyledi. Gül, beyin ölümü ile bitkisel hayatın aynı durum olmadığını; beyin ölümü gerçekleşen kişinin tıbbi ve hukuki açıdan hayatını kaybetmiş kabul edildiğini belirtti.

2026 yılının ilk 10 ayında Türkiye’de 2 bin 78 kişiye beyin ölümü tanısı konuldu. Bu kişilerin 375’inde organ bağışı gerçekleşti. Böylece söz konusu dönemde beyin ölümü tanısı konulanlar arasındaki bağış oranı yaklaşık yüzde 18’de kaldı; 1.703 kişinin yakınları ise bağış konusunda onay vermedi.

Uzmanlar, beyin ölümü tanısının organ nakli ekibinden bağımsız uzman hekimler tarafından, bilimsel ölçütlere göre konulduğunu vurguluyor. Bağış gerçekleşmeyen 1.703 kişinin tamamının tıbben uygun donörler olduğu varsayımında ve her bir bağışçıdan 8 kişiye nakil yapılabildiği kabul edildiğinde, teorik olarak 13 bin 624 kişiye ulaşılabileceği hesaplandı. Ancak her vakanın tıbbi açıdan uygun olmayabileceği de özellikle belirtiliyor.

TÜRKİYE CANLI VERİCİLİ NAKİLDE ÖNDE, KADAVRA BAĞIŞINDA GERİDE

Organ Nakli Koordinatörleri Derneği Başkanı Öğr. Gör. Nilgün Bilal’in paylaştığı verilere göre Türkiye, nüfusa oranla canlı vericili organ nakillerinde dünyada ilk sıralarda yer alıyor. Kadavradan organ bağışı oranında ise Türkiye’nin geride kaldığı görülüyor.

Milyon nüfus başına kadavra donör oranı İspanya’da 51,9, İtalya’da 30,9, Birleşik Krallık’ta 20,7, İran’da 12,7 ve Almanya’da 11,7 olarak açıklanırken, Türkiye’de bu oran 5,48’de kaldı. Bu tablo, organ nakli sisteminde canlı vericilerin önemli bir rol üstlendiğini; ancak vefat sonrası bağışların artırılması konusunda toplumsal farkındalık ve doğru bilgilendirmenin gerekli olduğunu ortaya koyuyor.

UZMANLAR YANLIŞ İNANIŞLARLA MÜCADELE ÇAĞRISI YAPTI

Toplantıda, ailelerin organ bağışı kararına yaklaşımını etkileyen yanlış inanışların giderilmesi gerektiği belirtildi. Özellikle “beyin ölümü gerçekleşen kişinin yeniden hayata dönebileceği” yönündeki düşüncenin, beyin ölümü ile bitkisel hayat arasındaki farkın yeterince bilinmemesinden kaynaklandığı ifade edildi.

Dernek temsilcileri, organ bağışı konusunda güvenilir ve anlaşılır bilgilerin topluma ulaştırılması için kamu spotlarının artırılmasını, yayın kuruluşlarıyla iş birliği yapılmasını ve konunun yalnızca Organ Bağışı Haftası’nda değil, yıl boyunca gündemde tutulmasını istedi. Eğitim kurumlarında yaşa uygun bilgilendirme yapılması ve sağlık çalışanlarının eğitiminde organ bağışına daha fazla yer verilmesi de öneriler arasında yer aldı.

ÜÇ DERNEKTEN 10 MADDELİK ORTAK BİLDİRİ

Türk Nefroloji Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği ve Organ Nakli Koordinatörleri Derneği, toplantının sonunda “Organ Bağışı Hayat Kurtarır” mesajıyla 10 maddelik ortak bildiri yayımladı. Bildiride organ bağışının toplumsal bir sorumluluk olarak ele alınması, mevcut bağış olanaklarının etkin biçimde kullanılması ve toplumun doğru bilgiye erişiminin sağlanması çağrısı yapıldı.

Ortak bildiride ayrıca organ bağışının toplumsal, bilimsel ve inanç boyutlarıyla açık biçimde tartışılması; bireylerin kararlarını özgür iradeleriyle verebilmesi ve bu kararları kolayca kaydedebilmesi istendi. Bağış kararının aile içinde konuşulmasının teşvik edilmesi, konunun okullarda yaşa uygun şekilde anlatılması ve sağlık çalışanlarının eğitim programlarına organ bağışının eklenmesi de önerildi.

Nakil koordinatörlerinin çalışma koşullarının güçlendirilmesi, beyin ölümü tanısının bağımsız ve tarafsız biçimde konulduğunun topluma anlatılması ve yanlış inanışlarla özellikle kamu spotları aracılığıyla mücadele edilmesi, bildirinin diğer başlıklarını oluşturdu. Uzmanların ortak mesajı ise bağış kararının yalnızca dijital sisteme kaydedilmemesi, aileyle paylaşılması ve kadavradan bağış konusunda kalıcı bir toplumsal kültür oluşturulması yönünde oldu.