Türkiye’de diyabet alarmı: 9,6 milyon yetişkin yaşıyor, yüzde 45,5’i tanısız
Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun 2025’te yayımladığı 11. Diyabet Atlası, Türkiye’de diyabetin ulaştığı boyutu ortaya koydu. Atlas verilerine göre Türkiye, Avrupa Bölgesi’nde diyabetli yetişkin sayısının en yüksek olduğu ülke olurken, 20-79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon kişi diyabetle yaşıyor.
Türkiye’de yaşa göre standardize edilmiş diyabet görülme oranı yüzde 16,5 olarak hesaplandı. Diyabet tanısı bulunan ya da hastalığı taşıdığı tahmin edilen kişilerin yüzde 45,5’inin henüz tanı almadığı belirtiliyor. Bu oran, yaklaşık 4,37 milyon yetişkinin diyabet hastası olduğunu bilmeden yaşamını sürdürdüğüne işaret ediyor.
TÜRKİYE AVRUPA BÖLGESİNDE İLK SIRADA
Diyabet Atlası’nın Türkiye’ye ilişkin tahminleri 2024 yılı verilerine dayanıyor. Buna göre ülkede 20-79 yaş arasındaki yetişkin nüfus içinde diyabetli kişi sayısı 9 milyon 603 bin olarak öngörülüyor. Türkiye, Avrupa Bölgesi’nde hem diyabetli yetişkin sayısı hem de yaşa göre standardize edilmiş yaygınlık oranı bakımından üst sıralarda yer alıyor.
Diyabetin tanı almadan ilerlemesi, hastalığın yalnızca kan şekeri yüksekliğiyle sınırlı kalmaması nedeniyle önem taşıyor. Kontrolsüz seyreden diyabet; kalp-damar sistemi, gözler, sinirler ve böbrekler başta olmak üzere farklı organlarda zaman içinde hasara yol açabiliyor.
BÖBREK HASARI UZUN SÜRE BELİRTİ VERMEYEBİLİYOR
Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, diyabet ile böbrek sağlığı arasındaki ilişkiye dikkat çekerek böbrek hastalıklarının kişi kendisini iyi hissederken sessiz biçimde ilerleyebileceğini belirtti. Erk, “Erken davranan böbreğini korur, geç kalan geri dönüşü olmayan kayıpla karşılaşır” ifadelerini kullandı.
Yüksek kan şekeri, böbreklerde kanı süzen küçük damar yapılarına zarar verebiliyor. Bu hasar ilerledikçe böbreklerin süzme kapasitesi azalabiliyor ve bazı hastalarda diyaliz ya da böbrek nakli ihtiyacı gündeme gelebiliyor. Ancak böbreklerdeki hasarın başlangıç aşamasında belirgin bir ağrı veya başka bir şikâyet görülmeyebiliyor.
Kronik böbrek hastalığına ilişkin küresel tahminlerde ise yetişkinlerin önemli bir bölümünün bu hastalıkla yaşadığı görülüyor. 2023 yılına ilişkin küresel değerlendirmelerde yaklaşık 788 milyon yetişkinde kronik böbrek hastalığı bulunduğu ve hastalığın yetişkin nüfusta yüzde 14,2 oranında görüldüğü bildirildi. Aynı değerlendirmelerde kronik böbrek hastalığına bağlı yıllık ölüm sayısı yaklaşık 1,48 milyon olarak hesaplandı.
DİYABETE BAĞLI BÖBREK HASARI NASIL ANLAŞILIYOR?
Diyabete bağlı böbrek hasarının erken göstergelerinden biri, idrarda albümin adı verilen proteinin artmasıdır. Böbreklerin kanı süzme kapasitesi ise kandaki kreatinin değeri kullanılarak hesaplanan tahmini glomerüler filtrasyon hızı, yani eGFR ile değerlendirilir.
Diyabetli kişilerde böbrek sağlığının değerlendirilmesi için iki temel ölçüm öne çıkıyor. İdrarda albümin-kreatinin oranı, böbreklerin erken dönemde hasar görüp görmediği konusunda bilgi verirken; kandaki kreatinin ve buna bağlı eGFR ölçümü böbreklerin süzme işlevinin hangi düzeyde olduğunu değerlendirmeye yardımcı oluyor.
Amerikan Diyabet Derneği’nin 2025 bakım standartlarında, tip 2 diyabeti bulunan kişilerin tanıdan itibaren; tip 1 diyabeti bulunanların ise hastalık süresinin beşinci yılından sonra idrar albümin-kreatinin oranı ve eGFR bakımından değerlendirilmesi öneriliyor. Testlerde anormallik saptanması halinde sonuçların hekim tarafından değerlendirilmesi ve gerektiğinde tekrar ölçüm yapılması gerekiyor.
UZMANLAR YILLIK KONTROLÜN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKİYOR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Endokrinoloji, Metabolizma ve Diyabet Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Durcan, diyabete bağlı böbrek hasarının çoğu zaman yıllar içinde ve belirti vermeden gelişebildiğini belirtti. Durcan’a göre yüksek kan şekeri, böbreklerdeki damar yumağı yapılarına zarar vererek süzme işlevinin bozulmasına ve idrarda protein kaçağının başlamasına neden olabiliyor.
Diyabetli kişilerin böbrek fonksiyonlarını yalnızca şikâyet ortaya çıktığında değil, düzenli aralıklarla takip ettirmesi gerekiyor. Uzman değerlendirmelerinde, diyabetle yaşayan kişilerin en az yılda bir kez idrar albümin-kreatinin oranı ile kandaki kreatinin ölçümünü yaptırmasının önemi vurgulanıyor. Mevcut böbrek hastalığının düzeyine göre kontrol sıklığı hekim tarafından artırılabiliyor.
BÖBREK SAĞLIĞI İÇİN HANGİ ADIMLAR ÖNE ÇIKIYOR?
Diyabetin böbrekler üzerindeki etkisini azaltmada kan şekeri ve tansiyonun hekim tarafından belirlenen hedefler doğrultusunda izlenmesi önem taşıyor. Dengeli ve kişiye uygun beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve tütün ürünlerinden uzak durulması da böbrek sağlığının korunmasına yönelik temel başlıklar arasında yer alıyor.
Şekerli yiyecek ve içeceklerin, beyaz ekmek ile pirinç ve makarna gibi işlenmiş karbonhidratların aşırı tüketiminin sınırlandırılması; fazla kilonun azaltılması ve hareketsiz yaşamın önüne geçilmesi de uzmanların dikkat çektiği noktalar arasında bulunuyor. Ancak beslenme, egzersiz ve ilaç düzenlemelerinin kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından planlanması gerekiyor.
Diyabet tedavisinde kullanılan ilaçların hekim önerisi olmadan bırakılmaması veya değiştirilmemesi gerekiyor. Kan şekeri yüksekliği bulunan ya da diyabet tanısı alan kişilerin, böbrek fonksiyonlarını değerlendirmek için gerekli testleri sağlık profesyonellerinin yönlendirmesiyle yaptırması erken tanı açısından önem taşıyor.
ERKEN TANI BÖBREK KAYBINI ÖNLEMEDE KRİTİK
Türkiye’de milyonlarca kişinin diyabetini bilmeden yaşadığına ilişkin tahminler, düzenli sağlık kontrollerinin önemini artırıyor. Diyabetin erken dönemde saptanması ve kan şekeri yüksekliğinin kontrol altına alınması, böbrek hasarının ilerleme riskini azaltmaya yardımcı olabiliyor.
Böbrek hastalıkları belirti vermeden ilerleyebildiği için yalnızca kişinin kendisini iyi hissetmesi, böbreklerin sağlıklı olduğunu göstermiyor. Bu nedenle diyabet riski bulunan veya diyabet tanısı alan kişilerin kan şekeri takibinin yanı sıra idrar albümin-kreatinin oranı, kreatinin ve eGFR ölçümlerini de düzenli olarak değerlendirmesi gerekiyor.
UYARI: BU SAYFADA YER ALAN İÇERİKLER YALNIZCA GENEL BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. TIBBİ TANI, TEDAVİ VEYA KİŞİYE ÖZEL SAĞLIK TAVSİYESİ NİTELİĞİNDE DEĞİLDİR. HERHANGİ BİR İLAÇ, TAKVİYE, BİTKİSEL ÜRÜN VEYA BENZERİ BİR ÜRÜNÜ KULLANMADAN ÖNCE DOKTORUNUZA VEYA YETKİLİ BİR SAĞLIK PROFESYONELİNE DANIŞINIZ.
0 YORUMLAR
Bu KONUYA henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yaz...