Daron Acemoğlu’ndan yapay zekâ uyarısı: ABD’de işsizlik 10 yılda üçe katlanabilir

2024 Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan MIT profesörü Daron Acemoğlu, 4 Ekim 2026’da yayımlanan “60 Minutes” programındaki değerlendirmesinde yapay zekânın çalışma hayatı üzerindeki olası etkilerine dikkat çekti. Acemoğlu, mevcut otomasyon odaklı yaklaşımın değişmemesi ve gerekli önlemlerin alınmaması halinde ABD’de işsizliğin gelecek 10 yıl içinde üç katına çıkabileceğini söyledi.

Ekonomistin sözleri, yapay zekânın yeni iş alanları oluşturacağı yönündeki iyimser beklentiler ile teknolojinin mevcut mesleklerin bir bölümünü ortadan kaldırabileceği endişesi arasındaki tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Acemoğlu, yapay zekâ eğitiminde ortaya çıkan yeni pozisyonların, bu teknoloji nedeniyle işini kaybetme riski bulunan insanların sayısını karşılamayabileceğini savundu.

ACEMOĞLU: YAPAY ZEKA DÖNÜŞÜMÜ BENZERSİZ BİR HIZDA İLERLİYOR

Daron Acemoğlu, yapay zekânın ekonomik etkilerinin geçmişteki teknolojik dönüşümlerden farklı bir hızda ortaya çıktığını belirtti. Sanayi Devrimi’nin ilk aşamasının yaklaşık 80 yıl sürdüğünü hatırlatan Acemoğlu, bugün benzer ölçekteki değişimin bir veya iki yıl içinde ve aynı anda birçok sektörde yaşandığını ifade etti.

Ekonomiste göre bu hız, çalışanların yeni koşullara uyum sağlaması için gereken zamanı kısaltıyor. Teknolojinin yalnızca belirli bir sektörü değil; hukuk, yazılım, finans, sağlık, medya ve yaratıcı işler dahil olmak üzere farklı alanları aynı dönemde etkilemesi, iş gücü piyasasında daha geniş çaplı bir dönüşüm riskini beraberinde getiriyor.

YENİ İŞLER, KAYBOLABİLECEK MESLEKLERİ KARŞILAMAYABİLİR

Programda yapay zekâ modellerini geliştirmek için farklı mesleklerden uzmanların deneyimlerinden yararlanıldığı örnekler ele alındı. Doktorlar, hukukçular, müzik yapımcıları ve diğer alanlardaki uzmanlar, yapay zekâ sistemlerinin belirli görevleri daha doğru yerine getirebilmesi için değerlendirme ve geri bildirim süreçlerine katılıyor.

San Francisco merkezli Mercor adlı şirketin, finans, mimarlık ve şiir gibi çeşitli alanlarda yapay zekâ sistemlerini eğitmek üzere 100 binden fazla serbest çalışan uzmandan oluşan bir ağ kurduğu aktarıldı. Yapay zekâ eğitmenliği, LinkedIn verilerine göre ABD’de en hızlı büyüyen dördüncü iş kategorisi olarak gösterilirken, bu alandaki çalışmaların önemli bölümünün tam zamanlı ve düzenli istihdam niteliği taşımadığı belirtildi.

Mercor’da görev yapan uzmanların saatlik kazançlarının yapılan işe ve uzmanlığa göre 20 ila 200 dolar arasında değişebildiği ifade edildi. Ancak programda görüşülen bazı çalışanlar, işlerin düzensiz geldiğini ve bu modelin geleneksel tam zamanlı istihdamın sağladığı istikrarı sunmadığını dile getirdi.

“OTOMASYONUN AMACI İNSAN EMEĞİNİN YERİNİ ALMAK”

Acemoğlu, yapay zekâ eğitimi için oluşturulan yeni iş alanlarının büyüklüğünün, otomasyon nedeniyle ortadan kalkabilecek işlerle karşılaştırıldığında sınırlı kalabileceğini söyledi. Ekonomist, otomasyonun temel amacının bazı görevleri insanlardan alarak makinelerin üstlenmesini sağlamak olduğunu ve bu nedenle yeni istihdam alanlarının kayıpları otomatik olarak telafi edeceğinin varsayılamayacağını belirtti.

Bu çerçevede işsizliğin üç katına çıkabileceği değerlendirmesi, kesinleşmiş bir ekonomik sonuç olarak değil, mevcut eğilimin sürmesi halinde ortaya çıkabilecek bir senaryo olarak ifade edildi. Acemoğlu’nun uyarısı, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisinin yalnızca teknoloji şirketlerinin oluşturacağı yeni pozisyonlarla ölçülemeyeceğine işaret ediyor.

GENÇ ÇALIŞANLAR VE İŞE YENİ GİRENLER RİSK ALTINDA

Programda yapay zekâdan en fazla etkilenen gruplardan birinin çalışma hayatına yeni giren gençler olabileceği de vurgulandı. Pazar araştırması yapmak, veri incelemek veya bir raporun ilk taslağını hazırlamak gibi kariyerin başlangıcındaki çalışanlara verilen bazı görevlerin yapay zekâ tarafından gerçekleştirilebilmesi, giriş seviyesindeki pozisyonlara olan ihtiyacı azaltabilir.

Eski Salesforce ve Meta yöneticilerinden Clara Shih de yapay zekâ ajanları kullanan bir veya birkaç kişinin, geçmişte onlarca kişinin yaptığı ürün geliştirme ve hazırlık süreçlerini yürütebildiğini söyledi. Shih, bu değişimin özellikle genç çalışanların iş bulma olanakları üzerinde baskı oluşturabileceğini ve iş kaybının yalnızca gelirle sınırlı kalmayıp insanların mesleki kimliği ile toplulukların yapısını da etkileyebileceğini belirtti.

HUKUK SEKTÖRÜNDE YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ MODELLER

Yapay zekânın mesleki deneyimi nasıl kullandığını göstermek amacıyla hukuk sektöründen de bir örnek verildi. Ohio merkezli Vorys, Sater, Seymour and Pease hukuk firması, Stanford Üniversitesi ile birlikte kıdemli avukatların çalışma biçimlerinden yararlanılarak geliştirilen yapay zekâ modelleri üzerinde çalışıyor.

Bu modeller, belirli avukatların yaklaşımını yansıtarak belgeleri değerlendirebiliyor ve hazırlanan metinlere geri bildirim sağlayabiliyor. Ancak programda konuşan avukat Kim Herlihy, sistemlerin avukatların yerine geçmekten çok hazırlık süreçlerini desteklemek amacıyla kullanıldığını söyledi. Herlihy, hukuki sorun yaşayan kişilerin karar vermeden önce karşılarında gerçek bir avukat görmek istemeye devam edeceği görüşünü dile getirdi.

ACEMOĞLU TEKNOLOJİNİN DURDURULMASINI SAVUNMUYOR

Daron Acemoğlu, yapay zekâya veya teknolojik gelişmelere tamamen karşı olmadığını özellikle vurguladı. Ekonomiste göre asıl mesele, yapay zekânın insanları doğrudan ikame edecek biçimde mi yoksa çalışanların yeteneklerini artıracak şekilde mi tasarlanacağı.

Acemoğlu, insanların daha verimli çalışmasını sağlayan ve yeni görevler oluşturmayı hedefleyen yapay zekâ uygulamalarının teşvik edilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca vergi politikalarının gerçek çalışanların istihdam edilmesini destekleyecek şekilde düzenlenebileceğini ifade etti. Ekonomist, yapay zekânın geleceğinin henüz kesinleşmediğini ve alınacak kararların çalışma hayatındaki sonuçları belirlemede önemli rol oynayacağını söyledi.

Daron Acemoğlu, 2024 Nobel Ekonomi Ödülü’nü Simon Johnson ve James A. Robinson ile paylaşmıştı. Ödül, üç ekonomistin kurumların nasıl oluştuğu ve ülkelerin ekonomik refahını nasıl etkilediğine ilişkin çalışmaları nedeniyle verilmişti.