Jüpiter Ay’ın arkasında kayboldu: Nadir örtülme 6 Ekim’de izlendi

Gökyüzünde nadir görülen Ay-Jüpiter örtülmesi, 6 Ekim 2026’da gerçekleşti. Yüzde 19-20’si aydınlık olan hilal biçimindeki Ay, Dünya’dan bakıldığında Jüpiter’in önünden geçerek dev gezegeni yaklaşık bir saat boyunca görünmez hale getirdi.

Astronomide “örtülme” olarak adlandırılan bu olay, Ay’ın bir yıldızın ya da gezegenin önünden geçmesiyle meydana geliyor. Jüpiter’in Ay’ın arkasında kaybolduğu olayın en uygun gözlem koşulları, ABD’nin doğu ve orta kesimleri, Kanada’nın bazı bölgeleri, Meksika’nın bir bölümü, Karayipler ve Atlantik’in belirli kesimlerinde oluştu.

JÜPİTER AY’IN ARKASINDA YAKLAŞIK BİR SAAT KALDI

Jüpiter, Ay’ın aydınlık kenarına yaklaşmasının ardından yavaş yavaş görünüş alanından çıktı. Gezegenin gökyüzündeki görünen diski, Ay’ın kenarı tarafından yaklaşık bir dakika içinde tamamen kapatıldı. Jüpiter daha sonra Ay’ın karanlık kenarından yeniden ortaya çıkana kadar yaklaşık bir saat boyunca gözle görülemedi.

Bir yıldızın Ay’ın arkasına geçişinde ışık noktası kısa sürede kaybolabilirken, Jüpiter’in belirgin bir görünen çapa sahip olması nedeniyle kayboluş ve yeniden ortaya çıkış aşamalı gerçekleşti. Bu durum, özellikle dürbün ve küçük teleskop kullanan gözlemcilerin olayı daha ayrıntılı takip etmesini sağladı.

ÖRTÜLME 10.16 UTC’DE EN YÜKSEK AŞAMASINA ULAŞTI

Astronomik hesaplamalara göre örtülme, 6 Ekim’de 10.16 UTC’de en yüksek aşamasına ulaştı. Bu zaman Türkiye saatiyle yaklaşık 13.16’ya karşılık geldi. Ancak olay Türkiye’de gündüz saatlerinde gerçekleştiği için Ay ve Jüpiter, gökyüzünün aydınlık olması nedeniyle çıplak gözle izlenemedi.

Kuzey Amerika’nın doğu ve orta kesimlerinde ise olay sabaha karşı meydana geldi. Bu bölgelerde Ay ve Jüpiter, Güneş doğmadan önce gökyüzünde birbirine yaklaşırken görülebildi. Batı ABD ve Kanada’nın bazı kesimlerinde tam örtülme yerine Jüpiter’in Ay diskinin kenarından çok yakın geçişi izlendi.

DÜRBÜN VE KÜÇÜK TELESKOPLA DA İZLENEBİLDİ

Örtülmeyi izlemek için mutlaka büyük bir teleskop gerekmiyordu. Uygun hava ve görüş koşullarına sahip bölgelerde Jüpiter, parlaklığı sayesinde çıplak gözle de Ay’ın yanında seçilebildi. Bununla birlikte dürbün veya küçük bir teleskop, gezegenin Ay’ın kenarı tarafından aşamalı olarak örtülmesini ve daha sonra yeniden görünmesini daha net gösterdi.

Teleskopla yapılan gözlemlerde Jüpiter’in disk biçimindeki görüntüsü, Ay’ın kenarının arkasına doğru ilerlerken izlenebildi. Jüpiter’in dört büyük uydusu da gezegenin örtülmesinden kısa süre önce ya da sonra benzer biçimde Ay’ın arkasına geçerek gözlem koşullarına bağlı olarak ayrı bir görsel ayrıntı oluşturdu.

AY NEDEN JÜPİTER’İ GİZLEYEBİLİYOR?

Jüpiter, Ay’dan çok daha büyük bir gezegen olmasına rağmen Dünya’ya çok daha uzakta bulunuyor. Bu nedenle gökyüzünde kapladığı görünen alan Ay’a kıyasla oldukça küçük kalıyor. Ay’ın Dünya’ya yakın olması, yörüngesi boyunca arka plandaki gezegen ve yıldızların önünden geçebilmesini sağlıyor.

Ay’ın yörüngesi ile Jüpiter’in gökyüzündeki görünür yolu her zaman aynı hizada olmadığı için bu tür örtülmeler her ay gerçekleşmiyor. Ayrıca olayın görülebileceği bölge, Dünya üzerindeki gözlemcinin konumuna göre değişiyor. Bu nedenle aynı örtülme bazı bölgelerde tam olarak izlenebilirken başka yerlerde yalnızca yakın geçiş şeklinde görülebiliyor veya hiç gözlenemiyor.

KUZEY AMERİKA’DAKİ BİR SONRAKİ ÖRTÜLME 2037’DE

Kuzey Amerika’dan izlenebilecek bir sonraki Jüpiter örtülmesinin 27 Kasım 2037’de gerçekleşmesi bekleniyor. Bu tarih, 6 Ekim 2026’daki olaydan yaklaşık 11 yıl sonrasına denk geliyor. Ancak görünürlük koşulları, örtülmenin izleneceği kente göre farklılaşabilecek.

Kuzey Amerika’da 2034 yılında da Jüpiter’in Ay tarafından örtülmesine ilişkin bir geçiş bulunuyor. Bununla birlikte 27 Kasım 2037’deki olayın kıtanın daha geniş bir bölümünden izlenebilmesi bekleniyor. Gözlemcilerin kesin saat ve görünürlük bilgileri için yaşadıkları konuma göre hazırlanmış astronomi tablolarını takip etmesi gerekiyor.

NADİR GÖKYÜZÜ OLAYI GERİDE KALDI

6 Ekim 2026’daki örtülme, Ay’ın Dünya’dan bakıldığında Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan Jüpiter’i kısa süreliğine tamamen gizlediği gökyüzü olaylarından biri olarak kayıtlara geçti. Türkiye’de gündüz saatlerine denk geldiği için izlenemeyen olay, özellikle Kuzey Amerika’daki gözlemciler tarafından sabahın erken saatlerinde takip edildi.