Hazine’nin eylül nakit açığı 467 milyar lirayı aştı

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın eylül ayına ilişkin nakit gerçekleşmeleri, kamu maliyesinde sert bozulmaya işaret etti. Hazine nakit dengesi eylül ayında 467 milyar 153 milyon lira açık verdi. Böylece 2005’te başlayan veri serisinde aylık bazda en yüksek nakit açığı kaydedildi.

Ağustos ayında 49 milyar 820 milyon lira fazla veren Hazine nakit dengesi, yalnızca bir ay içinde yaklaşık 517 milyar liralık değişim göstererek açığa döndü. Eylül verileri, gelirlerdeki düşüşün yanı sıra faiz ödemeleri ve faiz dışı kamu harcamalarındaki yükselişin de nakit dengesini baskıladığını ortaya koydu.

EYLÜLDE GELİR-GİDER MAKASI AÇILDI

Resmi verilere göre Hazine’nin eylül ayındaki nakit gelirleri 1 trilyon 331 milyar 153 milyon lira oldu. Toplam nakit giderler ise 1 trilyon 798 milyar 306 milyon liraya ulaştı. Gelirlerle giderler arasındaki fark, ay sonunda 467 milyar 153 milyon liralık nakit açığa neden oldu.

Ağustos ayında yaklaşık 1 trilyon 676,5 milyar lira olan nakit gelirlerin eylülde 1 trilyon 331,2 milyar lira seviyesine gerilemesi, aylık bazda yaklaşık 345 milyar liralık düşüş anlamına geldi. Aynı dönemde nakit giderler de ağustostaki yaklaşık 1 trilyon 627,3 milyar liralık seviyeden eylülde 1 trilyon 798,3 milyar liraya yükseldi.

FAİZ ÖDEMELERİ 273,9 MİLYAR LİRAYA ULAŞTI

Eylül ayında toplam nakit giderlerin 273 milyar 868 milyon lirasını faiz ödemeleri oluşturdu. Faiz dışı giderler ise 1 trilyon 524 milyar 436 milyon lira olarak gerçekleşti. Bu tutar, faiz dışı harcamalarda veri serisinin en yüksek aylık seviyelerinden biri olarak kayıtlara geçti.

Faiz ödemeleri hesaplama dışında bırakıldığında da Hazine’nin nakit dengesi pozitif olmadı. Eylül ayında faiz dışı nakit denge 193 milyar 285 milyon lira açık verdi. Bu tablo, açığın yalnızca borçlanma maliyetlerindeki artıştan kaynaklanmadığını, faiz dışı kamu harcamalarının da gelirlerin üzerinde seyrettiğini gösterdi.

DOKUZ AYLIK AÇIK 1,87 TRİLYON LİRAYA ÇIKTI

2026 yılının ocak-eylül döneminde Hazine’nin toplam nakit gelirleri 12 trilyon 340,3 milyar lira, nakit giderleri ise 14 trilyon 216,4 milyar lira oldu. Böylece dokuz aylık toplam nakit açığı 1 trilyon 871,3 milyar liraya ulaştı.

Aynı dönemde faiz dışı denge 312,5 milyar lira fazla verdi. Ancak bu fazla, toplam nakit açığının kapanmasına yetmedi. Eylül ayındaki yüksek faiz ödemeleri ve faiz dışı giderler, dokuz aylık toplam dengedeki bozulmanın temel unsurları arasında yer aldı.

AÇIK BORÇLANMA VE KASA KAYNAKLARIYLA FİNANSE EDİLDİ

Hazine, eylül ayında oluşan finansman ihtiyacını karşılamak üzere 302,9 milyar lira net borçlanmaya gitti. Bu borçlanmanın 237,5 milyar liralık bölümü iç borçlanmadan, 65,4 milyar liralık bölümü ise dış borçlanmadan sağlandı.

Nakit dengesi verilerinde ayrıca kasa ve banka net hesabında 174 milyar 589 milyon liralık azalış görüldü. Kur farklarından kaynaklanan azalış ise 11 milyar 487 milyon lira olarak hesaplandı. Bu kalemler, Hazine’nin aylık nakit açığını yönetmek için borçlanmanın yanı sıra mevcut nakit kaynaklarını da kullandığına işaret etti.

MAHMUT AYDOĞMUŞ: BÜTÇE İÇİN ÖNEMLİ ÖNCÜ GÖSTERGE

Sözcü yazarı ve ekonomist Mahmut Aydoğmuş, Hazine nakit gerçekleşmelerinin merkezi yönetim bütçe verileri açısından önemli bir öncü gösterge olduğunu belirtti. Aydoğmuş, nakit dengesi ile merkezi yönetim bütçe dengesinin aynı hesaplama olmadığını, ancak iki veri arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ifade etti.

Aydoğmuş’a göre eylül tablosunda üç başlık öne çıkıyor: Nakit gelirlerdeki sert gerileme, faiz dışı kamu harcamalarının yüksek seviyesi ve faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki ağırlığı. Ekonomist, yaklaşık yarım trilyon liralık aylık nakit açığın merkezi yönetim bütçesi üzerinde de yüksek açık baskısı oluşturabileceğini değerlendirdi.

GELİR KAYBINDA ÖTV ETKİSİ TARTIŞMASI

Eylül ayındaki gelir düşüşünün nedenleri arasında akaryakıttan alınan ÖTV ve eşel mobil uygulamasındaki gelişmeler gösterilebilecek olsa da, mevcut veriler tabloyu tek başına bu kalemle açıklamıyor. Kaynak değerlendirmelere göre motorinde ağustos ayında sıfır olarak uygulanan ÖTV, eylülde litre başına 3 lira seviyesine çıkmasına rağmen toplam nakit gelirlerde belirgin bir gerileme yaşandı.

Bu nedenle eylül verileri, kamu gelirlerindeki düşüşün yanı sıra harcama kompozisyonu ve borçlanma maliyetlerinin de birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Hazine nakit gerçekleşmeleri ile merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri birebir aynı göstergeler olmasa da, eylül ayındaki sert bozulma bütçe dengesi açısından yakından izlenecek bir gelişme olarak öne çıktı.

BÜTÇE VERİLERİ İÇİN GÖZLER YENİ AÇIKLAMADA

Eylül ayına ilişkin merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri açıklandığında, Hazine nakit dengesindeki 467,2 milyar liralık açığın bütçe hesaplarına ne ölçüde yansıdığı görülecek. Nakit verileri, kamu maliyesinde gelir-gider dengesinin eylül ayında belirgin biçimde bozulduğunu ortaya koyarken, bütçe verileri harcama ve gelir kalemlerinin merkezi yönetim hesaplarındaki karşılığını gösterecek.