Zeytinyağında yeni sezon endişesi: Üretici stok ve yüksek maliyet baskısında

Türkiye’de zeytin üreticisi yeni hasat sezonuna yüksek maliyetler, önceki dönemlerden kalan stoklar ve ihracat pazarlarındaki daralma endişesiyle giriyor. Edremit Ziraat Odası Başkanı Ali Yılmaz Diker, maliyetlerin üreticiyi zorladığını belirterek destek artırılmazsa zeytinlerin dalda kalabileceği uyarısında bulundu.

Diker, özellikle hasat işçiliği, mazot ve gübre giderleri ile zeytinyağının satış fiyatı arasındaki makasın üretici üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Emre Uygun da önceki sezonlardan kalan stokların ve ihracattaki gerilemenin yeni sezon öncesi önemli bir sorun oluşturduğunu belirtti.

ÜRETİCİ MALİYETLERLE MÜCADELE EDİYOR

Geçen sezon kuraklık ve zeytinde “yok yılı” olarak ifade edilen düşük verim döneminin etkisiyle zeytinyağında kilogram başına maliyetin 458 liraya kadar hesaplandığı belirtildi. Bu sezon verimin yükselmesiyle maliyetlerde bir miktar düşüş beklenmesine karşın, üretici temsilcileri giderlerin hâlâ sürdürülebilir seviyenin üzerinde olduğunu ifade ediyor.

Edremit Ziraat Odası Başkanı Ali Yılmaz Diker, yeni sezonda zeytinyağı maliyetinin en az 300 lira seviyesine ulaşabileceğini söyledi. Diker’e göre üretici yüksek maliyet nedeniyle ürünü istediği fiyata satamazken, tüketicinin de 250-300 liralık fiyatları pahalı bulması iç piyasadaki hareket alanını daraltıyor.

HASAT İŞÇİLİĞİ 1.500 LİRANIN ÜZERİNE ÇIKTI

Zeytin hasadında en önemli gider kalemlerinden biri olan işçilik maliyetinde de artış yaşandı. Diker’in verdiği bilgilere göre geçen yıl günlük 1.250 lira seviyesinde olan işçilik ücreti, bu sezon 1.500 liranın üzerine çıktı.

Hasadın zamanında ve doğru yöntemlerle yapılması ürün kalitesi açısından önem taşırken, yüksek işçilik gideri üreticinin elde edeceği geliri azaltıyor. Üretici, artan maliyetleri satış fiyatına yansıtmakta zorlandığı için hasat kararını verirken hem iç piyasadaki talebi hem de ihracat imkânlarını dikkate almak zorunda kalıyor.

ABD PAZARINDAKİ GÜMRÜK VERGİSİ ENDİŞE YARATTI

Türkiye’nin zeytinyağı ihracatında önemli bir yere sahip olan ABD pazarına ilişkin yeni gümrük uygulaması da sektörün gündeminde. ABD, 24 Temmuz 2026’dan itibaren Türkiye menşeli ürünlere yönelik yüzde 12,5 oranında ek tarife uygulanacağını duyurdu; düzenlemede bazı ürünler için istisnalar da bulunuyor.

Sektör temsilcileri, söz konusu uygulamanın kapsamı ve ürün bazındaki etkilerinin ihracat maliyetlerini artırabileceğini belirterek, ABD’deki rekabet koşullarının Türkiye açısından daha da zorlaşmasından endişe ediyor. Diker, ABD’nin Türkiye’nin en büyük zeytinyağı ihracat pazarlarından biri olduğunu ve yeni verginin ürünün pazarlanmasını güçleştireceğini ifade etti.

ÖNCEKİ SEZONLARDAN KALAN STOKLAR BASKIYI ARTIRIYOR

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Emre Uygun, önceki sezonlardan üreticilerin ve sektörün elinde 100-120 bin ton civarında stok bulunduğunun tahmin edildiğini söyledi. Yeni sezonda verimin artması beklenirken mevcut stokların eritilememesi, piyasadaki arz baskısını güçlendirebilir.

Uygun, ürün kalitesinin yüksek olması hâlinde ihracatta toparlanma ihtimali bulunduğunu ancak sektörün öncelikli ihtiyacının yeni pazarlar olduğunu belirtti. İhracatçıların mevcut maliyetlerle yurt dışındaki rakipleriyle rekabet etmekte zorlandığını aktaran Uygun, pazar kaybı yaşanması hâlinde destek mekanizmasının devreye alınmasını istedi.

ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI İHRACATI 2025’TE GERİLEDİ

Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre zeytin ve zeytinyağı sektörünün ihracatı 2024’te yaklaşık 813,5 milyon dolar olurken, 2025’te 496 milyon dolara geriledi. Böylece sektör ihracatında yıllık bazda yaklaşık yüzde 39’luk düşüş kaydedildi.

İhracattaki gerilemede küresel fiyat hareketleri, üretim miktarındaki dalgalanmalar, iç ve dış pazarlardaki maliyet artışları ile ihracat politikalarına ilişkin düzenlemelerin etkili olduğu değerlendiriliyor. Sektör temsilcileri, yeni sezonda yalnızca üretim miktarının değil, ürünün hangi fiyatla ve hangi pazarlarda satılabileceğinin de belirleyici olacağını vurguluyor.

ÜRETİCİ KİLOGRAM BAŞINA 50 LİRA DESTEK İSTİYOR

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025-2027 dönemini kapsayan yeni bitkisel üretim destekleme modelinde temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği başlıkları bulunuyor. Ancak Edremit Ziraat Odası Başkanı Diker, mevcut desteklerin zeytinyağı üreticisinin giderlerini karşılamaya yetmediğini savundu.

Diker, üretimin sürdürülebilmesi ve ürünün hasat edilmeden dalda kalmaması için zeytinyağının kilogramına 50 lira destek verilmesini talep etti. “Sadece mazot ve gübre desteği ile zeytinyağı üreticisi ayakta kalamaz” diyen Diker, maliyetlerin yüksek seyretmesi durumunda zeytinlerin dalda kalıp çürüme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

Yeni sezon öncesinde üreticinin beklentisi, hasat maliyetlerini dengeleyecek desteklerin artırılması ve ihracat pazarlarındaki daralmanın telafi edilmesi. Sektör temsilcileri açısından öncelikli başlıklar ise mevcut stokların eritilmesi, yeni pazarların bulunması ve Türkiye’nin fiyat rekabetçiliğinin güçlendirilmesi olarak öne çıkıyor.